Bengü taşlar
Sekizinci yüzyılda Moğolistan bozkırına dikilen bu taşlar, Türk adının geçtiği en eski Türkçe metinlerdir. Yazanlar onlara "bengü taş", yani sonsuza kalacak taş demiştir. Üç büyük yazıtın tam metni burada.
Kül Tigin Yazıtı
Bilge Kağan, kardeşi Kül Tigin ölünce onun adına diktirdi. Devletin kuruluşunu, çöküşünü ve yeniden doğuşunu Bilge Kağan kendi ağzından anlatır.
732 · 70 satır · Tam metni okuBilge Kağan Yazıtı
Bilge Kağan’ın ölümünden sonra oğlu tarafından diktirildi. Kül Tigin yazıtıyla büyük ölçüde ortak bir metin taşır, üstüne kağanın son yıllarını ekler.
735 · 80 satır · Tam metni okuTonyukuk Yazıtı
Dört kağana danışmanlık yapmış devlet adamı Tonyukuk kendi anılarını kendi yazdırdı. Türk dilinin ilk anı metni sayılır.
720 dolayı · 62 satır · Tam metni okuYazıtlar nasıl okundu?
Taşlar yüzyıllarca bozkırda durdu, ama üzerlerindeki yazıyı okuyabilen kalmamıştı. 1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tamgaları çözdü. İlk çözdüğü sözcüklerden biri "tengri" idi; ardından "türk" sözcüğünü okudu.
Çözümü kolaylaştıran şey Kül Tigin yazıtının bir yüzündeki Çince metindi: aynı taşta iki dil bulunması, adların ve unvanların yerini kestirmeyi sağladı.
Bu sitedeki metinler
Her yazıtın bütün satırları üç katman halinde verilir: Köktürk tamgalarıyla özgün metin, Latin harfli okunuşu ve günümüz Türkçesi. İstediğin katmanı gizleyip yalnız özgün metni ya da yalnız çeviriyi okuyabilirsin.