Irk Bitig
Köktürk tamgalarıyla kağıda yazılmış ve bütün olarak günümüze ulaşmış tek kitap. İçinde bozkır yaşamından 65 kısa sahne ve her birinin sonunda tek sözcüklük bir yargı var: iyi ya da kötü.
Kitap hakkında
Adındaki "bitig" yazı ve kitap, "ırk" ise Eski Türkçede alamet ve yorum demektir; sözcüğün bugünkü "ırk" ile ilgisi yoktur. Bilim yayınlarında adı çoğunlukla "fal kitabı" diye çevrilir; biz özgün sözcüğü kullanıyoruz. Kitap 1907 yılında Çin'in Dunhuang kentindeki mağara kitaplığında bulundu; bugün Londra'da British Library'de korunuyor. Avuç içine sığacak büyüklükte küçük bir defterdir.
Kitap Köktürk Kağanlığı döneminden değil, ondan sonraki Uygur döneminden kalmadır. Sonundaki notta bir manastırdaki genç bir öğrencinin onu ağabeyi için "pars yılında" yazdığı söylenir. Bu yılın hangi yıla denk geldiği tartışmalıdır; dokuzuncu ve onuncu yüzyıl için farklı öneriler vardır.
Kitap nasıl kullanılır?
- Dört yüzlü, uzunca bir tahta zar kullanılır. Yüzlerinde bir, iki, üç ve dört benek bulunur.
- Zar üç kez atılır. Çıkan üç sayı sırasıyla yazılır; örneğin 2, 4, 2.
- Kitapta her bölümün başında bu dizi kırmızı halkalarla gösterilir. Dizine karşılık gelen bölüm bulunur ve okunur.
Üç atışla 64 ayrı dizi çıkabilir. Kitapta ise 65 bölüm vardır: yazan kişi iki diziyi atlamış, iki diziyi de birden çok kez yazmıştır.
Çin'deki benzeri: Yi Jing
Çin'in Yi Jing (I Ching) adlı kitabı da 64 biçim üzerine kuruludur ve o da sayı atarak bulunan biçimin yorumunu okumaya dayanır. İki kitabın yöntemi akrabadır, ama içerikleri farklıdır: Yi Jing soyut çizgilerle ve felsefi yorumlarla ilerler, Irk Bitig ise atlar, kartallar, çadırlar ve yolcularla dolu somut sahneler anlatır.

Zarı üç kez at
Aklından bir dilek ya da soru geçir, sonra zarı at. Bu bölüm kültürü tanıtmak ve eğlenmek içindir; geleceği bildirmez.
Kitabın tamamı
Her bölümü açınca özgün Köktürk tamgalı metni, okunuşunu, Türkçesini ve el yazmasındaki sayfasını görürsün.
1Göğün oğlu altın tahtta oturur; sabah akşam sevinç içindedir.İyi
Özgün metin
𐱅𐰤 : 𐰾𐰃 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰺𐰣 : 𐰚𐰃𐰲𐰀 : 𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰇𐰼𐰏𐰃𐰤 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰆𐰞𐰆𐰺𐰰𐰣 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
tensi men. yarın kiçe altun örgin üze olurupan meŋileyür men. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Tensi'yim (göğün oğlu). Sabah akşam altın tahtın üzerinde oturur, mutlu olurum. Şöyle bilin: iyidir.
2Alaca atlı yol tanrısı yolda karşılaştığı kişiye kut verir.İyi
Özgün metin
𐰀𐰞𐰀 : 𐱃𐰞𐰍 : 𐰖𐰆𐰞 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰺𐰣 : 𐰚𐰃𐰲𐰀 : 𐰾𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰆𐱃𐰺𐰆 : 𐰚𐰃 : 𐰖𐰞𐰍 : 𐰚𐰃𐰾𐰃 : 𐰆𐰍𐰞𐰃𐰣 : 𐰽𐰆𐰸𐰆𐰽𐰢𐰃𐰾 : 𐰚𐰃𐰾𐰃 : 𐰴𐰆𐰺𐰴𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰆𐰺𐰴𐰢𐰀 : 𐱅𐰃𐰢𐰾 : 𐰴𐰆𐱃 : 𐰋𐰃𐰼𐰏𐰘 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰢𐰃𐰾 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
ala atlıg yol teŋri men, yarın kiçe eşür men. utru eki yalıg kişi oglın sookuşmiş. kişi korkmiş. 'korkma' timiş, 'kut birgey men' timiş. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Alaca atlı yol tanrısıyım. Sabah akşam rahvan giderim. Yolda iki aylık bir insan yavrusuyla karşılaşmış. İnsan korkmuş. "Korkma" demiş, "kut vereceğim" demiş. Şöyle bilin: iyidir.
3Altın kanatlı kartal dilediğini tutar, sevdiğini yer.İyi
Özgün metin
𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰴𐰣𐱃𐰞𐰍 : 𐱃𐰞𐰢 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰢𐰤 : 𐱃𐰣𐰢 : 𐱅𐰇𐰾𐰃 : 𐱃𐰴𐰃 : 𐱅𐰇𐰚𐰀 : 𐰢𐰔𐰚𐰤 : 𐱃𐰞𐰆𐰖𐰑𐰀 : 𐰖𐱃𐰯𐰣 : 𐱃𐰯𐰞𐰀𐰑𐰆𐰴𐰢𐰃𐰤 : 𐱃𐰆𐱃𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰾𐰋𐰓𐰜𐰢𐰃𐰤 : 𐰘𐰃𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰦𐰍 : 𐰚𐰇𐰲𐰠𐰇𐰏 : 𐰢𐰤 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
altun kanatlıg talım kara kuş men. tanım tüsi takı tükemezken taluyda yatıpan tapladukumin tutar men, sebdükümin yiyür men. antag küçlüg men. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Altın kanatlı yırtıcı kartalım. Gövdemin tüyleri daha tamamlanmamışken denizde yatar, beğendiğimi tutar, sevdiğimi yerim. Öyle güçlüyüm. Şöyle bilin: iyidir.
4Ak benekli doğan sandal ağacına konar, keyiflenir.Yorum yazılmamış
5Bir beyin ak kısrağı, ak devesi ve üçüncü hatunu doğurur; bey mutludur.Çok iyi
Özgün metin
𐰋𐰏 : 𐰼 : 𐰖𐰆𐰣𐱃𐰃𐰭𐰺𐰆 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰀𐰴 : 𐰋𐰃𐰾𐰃 : 𐰴𐰆𐰞𐰆𐰣𐰞𐰀𐰢𐰃𐰾 : 𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐱃𐰆𐰖𐰆𐰍𐰞𐰆𐰍 : 𐰑𐰍𐰺𐰞𐰴 : 𐰖𐰺𐰀𐰍𐰖 : 𐱅𐰋𐰀𐰾𐰃𐰭𐰼𐰇 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰼𐰇𐰭 : 𐰃𐰤𐰏𐰤𐰃 : 𐰉𐰆𐱃𐰆𐰞𐰀𐰢𐰃𐰾 : 𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰉𐰆𐰑𐰞𐰞𐰍 : 𐰉𐰆𐰍𐰺𐰀𐰞𐰴 : 𐰖𐰺𐰀𐰍𐰖 : 𐰋𐰃𐰭𐰼𐰇 : 𐰚𐰠𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰲𐰇𐰨 : 𐰴𐰆𐰨𐰆𐰖𐰃 : 𐰆𐰺𐰃𐰞𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰋𐰏𐰠𐰃𐰚 : 𐰖𐰺𐰀𐰍𐰖 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰃𐰏 : 𐰋𐰏 : 𐰼 : 𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
beg er yuntıŋaru barmiş. ak bisi kulunlamiş. altun tuyuglug adgırlık yaragay. tebesiŋerü barmiş. ürüŋ ingeni botulamiş. altun budlalıg bugralık yaragay. ebiŋerü kelmiş. üçünç kunçuyı urılanmiş. beglik yaragay tir. meŋilig beg er ermiş. anyıg edgü ol.
Türkçesi
Bir bey atlarının yanına gitmiş. Ak kısrağı tay doğurmuş. Altın toynaklı bir aygır olmaya yarar. Develerinin yanına gitmiş. Ak dişi devesi yavrulamış. Altın burunsalıklı bir erkek deve olmaya yarar. Evine gelmiş. Üçüncü olarak hanımı bir oğlan doğurmuş. Bey olmaya yarar, der. Mutlu bir beymiş. Çok iyidir.
6Ayı ile domuz bir geçitte dövüşür; ikisi de zarar görür.Kötü
Özgün metin
𐰑𐰍𐰞𐰃 : 𐱃𐰆𐰭𐰆𐰔𐰞𐰃 : 𐰀𐰺𐱃 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰽𐰆𐰸𐰽𐰢𐰃𐰾 : 𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰑𐰍𐰭 : 𐰴𐰺𐰣𐰃 : 𐰖𐰺𐰞𐰢𐰃𐰆𐰾 : 𐱃𐰆𐰭𐰆𐰔𐰆𐰭 : 𐰔𐰃𐰍𐰃 : 𐰽𐰃𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
adıglı toŋuzlı art üze sookuşmiş ermiş. adıgıŋ karnı yarılmiş, toŋuzuŋ azıgı sınmiş tir. ança biliŋ: yablak ol.
Türkçesi
Ayı ile domuz dağ geçidinde karşılaşmış. Ayının karnı yarılmış, domuzun azı dişi kırılmış, der. Şöyle bilin: kötüdür.
7Bir adam koşarak gelir, iyi haber getirir.İyi
8Altın başlı yılan kendini anlatır.Kötü
Özgün metin
𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰉𐰽𐰞𐰍 : 𐰖𐰃𐰞𐰣 : 𐰢𐰤 : 𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰴𐰆𐰺𐰆𐰍𐰽𐰴𐰢𐰃𐰤 : 𐰴𐰃𐰞𐰲𐰃𐰣 : 𐰚𐰾𐰃𐰯𐰤 : 𐰇𐰔𐰇𐰢 : 𐰖𐰆𐰞 : 𐰃𐰤𐱅𐰃𐰤 : 𐰉𐰽𐰢𐰃𐰣 : 𐰖𐰆𐰞 : 𐰋𐰃𐰤𐱅𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
altun başlıg yılan men. altun kurugsakımin kılıçın kesipen özümin yul inintin, başımın yul ebintin tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Altın başlı yılanım. Altın karnımı kılıçla kesip gövdemi inden, başımı yuvadan çekip kopar, der. Şöyle bilin: kötüdür.
9Büyük bir ev yanar; köşesine dek hiçbir şey kalmaz.Kötü
Özgün metin
𐰆𐰞𐰆𐰍 : 𐰋 : 𐰇𐰼𐱅𐰤𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐱃𐰃𐰭𐰀 : 𐱅𐰏𐰃 : 𐰴𐰞𐰢𐰑𐰸 : 𐰋𐰇𐰜𐰃𐰭𐰀 : 𐱅𐰏𐰃 : 𐰴𐰆𐰑𐰢𐰸 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
ulug eb örtenmiş. katıŋa tegi kalmaduk, bükiŋe tegi kodmaduk tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Büyük bir ev yanmış. Katına varıncaya dek bir şey kalmamış, köşesine varıncaya dek bir şey bırakmamış, der. Şöyle bilin: kötüdür.
10Sazlıkta bir pars esner; yiğit ve erdemlidir.Yorum yazılmamış
11Sarı atlı ulak ile doru atlı elçi iyi haber getirir.Çok iyi
Özgün metin
𐰽𐰺𐰍 : 𐱃𐰞𐰍 : 𐰽𐰉𐰲𐰃 : 𐰖𐰔𐰍 : 𐱃𐰞𐰍 : 𐰖𐰞𐰉𐰲 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰾𐰇𐰔 : 𐰽𐰉 : 𐰠𐱅𐰃 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
sarıg atlıg sabçı, yazıg atlıg yalabaç edgü söz sab elti kelir tir. ança biliŋ: anyıg edgü ol.
Türkçesi
Sarı atlı haberci, yağız atlı elçi iyi söz, iyi haber getiriyor, der. Şöyle bilin: çok iyidir.
12Ava giden adam dağda düşer.Kötü
13Yurtta tek başına kalan yaşlı kadın yağlı kaşığı yalayarak hayatta kalır.Yorum yazılmamış
Özgün metin
𐱅𐰭𐰼𐰃𐰠𐰃𐰏 : 𐰴𐰆𐰺𐱃𐰍𐰀 : 𐰖𐰆𐰺𐱃𐰀 : 𐰴𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰍𐰞𐰍 : 𐰴𐰢𐰃𐰲 : 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰯𐰣 : 𐰖𐰞𐰍𐰖𐰆 : 𐱅𐰃𐰼𐰃𐰠𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰠𐰇𐰢𐰓𐰀 : 𐰆𐰔𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼
Okunuşu
teŋrilig kurtga yurtta kalmiş. yaglıg kamıç bulupan yalgayu tirilmiş, ölümde ozmiş tir. ança biliŋler:
Türkçesi
Tanrı'ya bağlı yaşlı bir kadın göç yerinde geride kalmış. Yağlı bir kepçe bulup onu yalayarak yaşamış, ölümden kurtulmuş, der. Şöyle bilin:
14Bir kuzgun ağaca sıkıca bağlanır.Yorum yazılmamış
15Siste yolunu yitiren yavru kuşlar, geyik yavruları ve çocuklar üç yıl sonra sağ salim buluşur.İyi
Özgün metin
𐰇𐰔𐰀 : 𐱃𐰆𐰢𐰣 : 𐱃𐰆𐰺𐰑𐰃 : 𐰽𐰺𐰀 : 𐱃𐰆𐰔 : 𐱃𐰆𐰺𐰑𐰃 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰆𐰍𐰃 : 𐰆𐰲𐰀 : 𐰀𐰔𐱃𐰃 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰘𐰇𐰏𐰇𐰼𐰇 : 𐰀𐰔𐱃𐰃 : 𐰚𐰃𐰾𐰃 : 𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰆 : 𐰀𐰔𐱃𐰃 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰴𐰆𐱃𐰃𐰣𐱃𐰀 : 𐰇𐰲𐰇𐰨 : 𐰖𐰃𐰞𐱃𐰀 : 𐰴𐰆𐰯 : 𐰾𐰤 : 𐱅𐰇𐰚𐰠 : 𐰚𐰇𐰼𐰇𐰾𐰢𐰾 : 𐰴𐰆𐰯 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰼 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
üze tuman turdı, asra toz turdı. kuş oglı uça aztı, kiyik oglı yügürü aztı, kişi oglı yorıyu aztı. yana teŋri kutınta üçünç yılta kop esen tükel körüşmiş. kop ögirer sebinür tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Yukarıda sis durdu, aşağıda toz durdu. Kuş yavrusu uçarken yolunu yitirdi, geyik yavrusu koşarken yolunu yitirdi, insan yavrusu yürürken yolunu yitirdi. Sonra Tanrı'nın kutuyla üçüncü yılda hepsi sağ salim görüşmüş. Hepsi sevinir, neşelenir, der. Şöyle bilin: iyidir.
16Semiren at hırsızın eline düşer; yorgunluktan kıpırdayamaz.Kötü
Özgün metin
𐱃𐰆𐰺𐰸 : 𐱃 : 𐰾𐰢𐰼𐰃𐱅𐰃 : 𐰘𐰃𐰼𐰃𐰤 : 𐰇𐰯𐰤 : 𐰘𐰇𐰏𐰇𐰼𐰇 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰆𐱃𐰺𐰆 : 𐰘𐰃𐰼𐰓𐰀 : 𐰆𐰍𐰺𐰃 : 𐰽𐰆𐰸𐰆𐰽𐰆𐰯 : 𐱃𐰆𐱃𐰆𐰰𐰣 : 𐰢𐰃𐰤𐰢𐰃𐰾 : 𐰘𐰃𐰠𐰃𐰭𐰀 : 𐰴𐰆𐰑𐰆𐰺𐰽𐰆𐰍𐰃𐰭𐰣𐰃𐰭𐰀 : 𐱅𐰏𐰃 : 𐰖𐰍𐰺𐰃𐰯𐰣 : 𐰴𐰢𐰽𐰖𐰆 : 𐰆𐰢𐰀𐱃𐰃𐰣 : 𐱃𐰆𐰺𐰆𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
toruk at semritti. yirin öpen yügürü barmiş. utru yirde ogrı sookuşup tutupan minmiş. yiliŋe kudursugıŋa tegi yagrıpan kamşayu umatın turur tir. ança biliŋ: yablak ol.
Türkçesi
Cılız at semirdi. Yerini anımsayıp koşarak gitmiş. Yolda karşısına bir hırsız çıkmış, onu tutup binmiş. Yelesinden kuyruk sokumuna dek sırtı yara olmuş, kımıldayamadan duruyor, der. Şöyle bilin: kötüdür.
17Kurak yerde yorgun kalan at su ve taze ot bulur, kurtulur.İyi
Özgün metin
𐰇𐰔𐰠𐰜 : 𐱃 : 𐰇𐰭 : 𐰘𐰃𐰼𐰓𐰀 : 𐰺𐰯 : 𐰆𐰭𐰆𐰰 : 𐱃𐰆𐰺𐰆 : 𐰴𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰚𐰇𐰲𐰃𐰭𐰀 : 𐱃𐰍 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰖𐰆𐰞 : 𐰽𐰆𐰉 : 𐰚𐰇𐰼𐰇𐰯𐰤 : 𐰘𐰃𐰾 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰖𐰽 : 𐱇 : 𐰚𐰇𐰼𐰇𐰯𐰤 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰆 : 𐰉𐰺𐰃𐰯𐰣 : 𐰽𐰆𐰉 : 𐰃𐰲𐰃𐰯𐰤 : 𐰖𐰀𐰽 : 𐰘𐰃𐰯𐰤 : 𐰇𐰠𐰇𐰢𐰓𐰀 : 𐰆𐰔𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
özlük at öŋ yirde arıp oŋup turu kalmiş. teŋri küçiŋe tag üze yol sub körüpen, yiş üze yaş ot körüpen yorıyu barıpan sub içipen yaş yipen ölümde ozmiş tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Binek atı ıssız yerde yorulup bitkin düşmüş, öylece kalakalmış. Tanrı'nın gücüyle dağın üstünde pınar suyu görmüş, ormanlı yaylada taze ot görmüş. Yürüyüp gitmiş, su içmiş, taze ot yemiş, ölümden kurtulmuş, der. Şöyle bilin: iyidir.
18Çadırın bacası, penceresi, çatısı ve ipleri yerli yerindedir.Çok iyi
Özgün metin
𐰚𐰼𐰀𐰚𐰇 : 𐰃𐰲𐰃 : 𐰤𐰀 : 𐱅𐰏 : 𐰆𐰞 : 𐱅𐰇𐰏𐰇𐰤𐰜𐰃 : 𐰤𐰀 : 𐱅𐰏 : 𐰆𐰞 : 𐰚𐰇𐰔𐰤𐰜𐰚𐰃 : 𐰤𐰀 : 𐱅𐰏 : 𐰚𐰇𐰼𐰜𐰠𐰇𐰏 : 𐰆𐰞 : 𐰏𐰤𐰃 : 𐰤𐱅𐰏 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞 : 𐰉𐰍𐰽𐰃𐰤𐰀 : 𐱅𐰏 : 𐰉𐰺 : 𐰆𐰞 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kerekü içi ne teg ol? tügünüki ne teg ol? közünüki ne teg? körüklüg ol. egni ne teg? edgü ol. bagışı ne teg? bar ol tir. ança biliŋler: anyıg edgü ol.
Türkçesi
Çadırın içi nasıldır? Duman deliği nasıldır? Penceresi nasıldır? Güzeldir. Çatısı nasıldır? İyidir. Bağları nasıldır? Vardır, der. Şöyle bilin: çok iyidir.
19Ak atın öğüdü: korkma, iyice dile, çekinmeden iste.İyi
Özgün metin
𐰀𐰴 : 𐱃 : 𐰴𐰺𐰽𐰽𐰃𐰣 : 𐰇𐰲 : 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰍𐱃𐰀 : 𐱃𐰞𐰆𐰞𐰀𐰯𐰣 : 𐰍𐰣𐰴𐰀 : 𐰇𐱅𐰇𐰏𐰚𐰀 : 𐰃𐰑𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰴𐰆𐰺𐰴𐰢𐰀 : 𐰓𐰏𐰇𐱅𐰃 : 𐰇𐱅𐰇𐰤 : 𐰖𐰃𐰣𐰢𐰀 : 𐰓𐰏𐰇𐱅𐰃 : 𐰖𐰞𐰉𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
ak at karşısın üç bolugta talulapan agınka ötügke ıdmiş tir. korkma, edgüti ötün; ayınma edgüti yalbar tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Ak at, karşısındakini üç durumda seçip dilsize, yakarmaya göndermiş, der. Korkma, iyice yakar; çekinme, iyice yalvar, der. Şöyle bilin: iyidir.
20Ak erkek deve köpüğünü saçar; uyuyanı uyandırır, yatanı kaldırır.İyi
Özgün metin
𐱅𐰃𐱅𐰃𐰼 : 𐰉𐰆𐰍𐰺𐰀 : 𐰢𐰤 : 𐰇𐰼𐰇𐰭 : 𐰚𐰇𐰯𐰇𐰚𐰇𐰢𐰃𐰤 : 𐰽𐰲𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐱅𐰭𐰼𐰃𐰚𐰀 : 𐱅𐰏𐰃𐰼 : 𐰽𐰺𐰀 : 𐰘𐰃𐰼𐰚𐰀 : 𐰚𐰃𐰼𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰆𐰑𐰃𐰍𐰢𐰍 : 𐰆𐰑𐰍𐰆𐰺𐰆 : 𐰖𐱃𐰍𐰞𐰃𐰍 : 𐱃𐰆𐰺𐰍𐰺𐰆 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰆𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰦𐰍 : 𐰚𐰇𐰲𐰠𐰇𐰏 : 𐰢𐰤 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
titir bugra men. ürüŋ köpükümin saçar men. üze teŋrike tegir, asra yirke kirür tir. udıgmag odguru yatıglıg turguru yorıyur men. antag küçlüg men. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Damızlık erkek deveyim. Ak köpüğümü saçarım. Yukarıda göğe değer, aşağıda yere girer, der. Uyuyanı uyandırarak, yatanı kaldırarak yürürüm. Öyle güçlüyüm. Şöyle bilin: iyidir.
21Yaşlı ibibik yıl dönmeden öter.Yorum yazılmamış
22Bir kadın aynasını göle düşürür; gündüz söylenir, gece sızlanır.Kederli ve çok kötü
Özgün metin
𐰆𐰔𐰆𐰣𐱃𐰆𐰣𐰞𐰆𐰍 : 𐰚𐰇𐰔𐰭𐰇𐰾𐰃𐰤 : 𐰚𐰇𐰠𐰚𐰀 : 𐰃𐰲𐰍𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰺𐰣 : 𐰖𐰭𐰺𐰀𐰖𐰆𐰺 : 𐰚𐰃𐰲𐰀 : 𐰚𐰭𐰼𐰀𐰤𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰢𐰆𐰭𐰞𐰆𐰍 : 𐰆𐰞 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
uzuntonlug közŋüsin kölke ıçgınmiş. yarın yaŋrayur, kiçe keŋrenür tir. ança biliŋler muŋlug ol, anyıg yablak ol.
Türkçesi
Uzun giysili kadın aynasını göle düşürmüş. Sabah söylenir, akşam yakınır, der. Şöyle bilin: kederlidir, çok kötüdür.
23Bir oğlan yırtıcı bir kuşun tersini bulur; kutlu olsun denir.İyi
Özgün metin
𐰆𐰍𐰞𐰣 : 𐰚𐰚𐰜 : 𐱅𐰔𐰚𐰃𐰤 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐰲𐰆𐰚 : 𐱅𐰃𐰭 : 𐰴𐰆𐱃𐰞𐰆𐰍 : 𐰉𐰆𐰞𐰔𐰆𐰣 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
oglan kekük tezekin bultı. çekik etiŋ kutlug bolzun tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Bir oğlan yırtıcı bir kuşun (kekük) tersini buldu. Çekik (anlamı belirsiz), etin kutlu olsun, der. Şöyle bilin: iyidir.
24Kör tay aygırdan süt emmek ister.Kötü
Özgün metin
𐱅𐰏𐰠𐰜 : 𐰴𐰆𐰞𐰆𐰣 : 𐰃𐰼𐰚𐰚 : 𐰖𐰆𐰦𐰀 : 𐰢𐰃𐰏 : 𐱅𐰃𐰀𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰚𐰇𐰤 : 𐰆𐰺𐱃𐰆 : 𐰘𐰇𐱅𐰇𐰼𐰰 : 𐱅𐰇𐰤 : 𐰆𐰺𐱃𐰆 : 𐰴𐰣𐱃𐰀 : 𐰤𐰏𐰇𐰓𐰀 : 𐰉𐰆𐰞𐰍𐰖 : 𐰆𐰞 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰔 : 𐰆𐰞
Okunuşu
teglük kulun irkek yuntta emig tileyür. kün ortu yütürüp, tün ortu kanta negüde bulgay ol? tir. ança biliŋler: yabız ol.
Türkçesi
Kör tay erkek atta meme arar. Gün ortasında yitirdiğini gece yarısı nerede, nasıl bulacak, der. Şöyle bilin: kötüdür.
25Tek sabana koşulan iki öküz yerinden kıpırdayamaz.Kötü
26Tan ağarır, güneş doğar, her şeyin üstü aydınlanır.İyi
Özgün metin
𐱃𐰭 : 𐱃𐰭𐰞𐰺𐰑𐰃 : 𐰆𐰑𐰆 : 𐰘𐰃𐰼 : 𐰖𐰺𐰆𐰑𐰃 : 𐰆𐰑𐰆 : 𐰚𐰇𐰤 : 𐱃𐰆𐰍𐰑𐰃 : 𐰴𐰢𐰍 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰖𐰺𐰸 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
taŋ taŋlardı udu yir yarudı udu kün tugdı. kamag üze yaruk boltı tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Tan ağardı, ardından yer aydınlandı, ardından güneş doğdu. Her şeyin üzerine ışık yayıldı, der. Şöyle bilin: iyidir.
27Zengin adamın koyunu ürküp kaçar, kurtla karşılaşır ama sağ kalır.İyi
Özgün metin
𐰉𐰖 : 𐰼 : 𐰴𐰆𐰪𐰃 : 𐰇𐰼𐰚𐰇𐰯𐰤 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰋𐰇𐰼𐰃𐰚𐰀 : 𐰽𐰆𐰸𐰆𐰽𐰢𐰃𐰾 : 𐰋𐰇𐰼𐰃 : 𐰍𐰔𐰃 : 𐰢𐰾𐰃𐰢𐰃𐰾 : 𐰾𐰤 : 𐱅𐰇𐰜𐰠 : 𐰉𐰆𐰞𐰢𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
bay er konyı ürküpen barmiş. börike sookuşmiş. böri agzı emsimiş. esen tükel bolmiş tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Zengin bir adamın koyunu ürküp gitmiş. Kurda rastlamış. Kurdun ağzı sulanmış. Koyun sağ salim kalmış, der. Şöyle bilin: iyidir.
28Han tahta oturur, ülkesi durulur; dört yandan iyi adamlar toplanır.İyi
Özgün metin
𐰴𐰣 : 𐰆𐰞𐰆𐰺𐰰𐰣 : 𐰆𐰺𐰑𐰆 : 𐰖𐰯𐰢𐰃𐰾 : 𐰃𐰠𐰃 : 𐱃𐰆𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰇𐰼𐱅 : 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰭𐱃𐰴𐰃 : 𐰓𐰏𐰇𐰾𐰃 : 𐰆𐰖𐰆𐰺𐰃 : 𐱅𐰃𐰼𐰃𐰠𐰃𐰯𐰤 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰋𐰓𐰃𐰔𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kan olurupan ordu yapmiş. ili turmiş. tört buluŋtakı edgüsi uyurı tirilipen meŋileyür bedizleyür tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Han tahta oturup otağını kurmuş. Ülkesi ayakta durmuş. Dört bucaktaki iyileri, becerikli kişileri toplanıp mutlu olur, otağı bezer, der. Şöyle bilin: iyidir.
29Bir adam şansını dener, doksan koyun kazanır.İyi
Özgün metin
𐰆𐰖𐰢𐰀 : 𐰼 : 𐰆𐰍𐰞𐰣𐰃𐰣 : 𐰚𐰃𐰾𐰃𐰾𐰃𐰤 : 𐱃𐰆𐱃𐰆𐰍 : 𐰆𐰺𐰆𐰯𐰣 : 𐰆𐰽𐰃𐰲 : 𐰆𐰖𐰍 : 𐰞𐰃 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰆𐰍𐰞𐰃𐰣 : 𐰚𐰃𐰾𐰃𐰾𐰃𐰤 : 𐰆𐱃𐰆𐰔𐰢𐰑𐰸 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐱃𐰆𐰸𐰆𐰔𐰆𐰣 : 𐰉𐰆𐰽 : 𐰴𐰆𐰪 : 𐰆𐱃𐰢𐰃𐰾 : 𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰖𐰆𐱃𐰆𐰔𐰃 : 𐰴𐰆𐰯 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
oyma er oglanın kisisin tutug urupan oş iç oygalı barmiş. oglın kisisin utuzmaduk, yana tookuz on boş kony utmiş. oglı yutuzı kop ögirer tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Oyuna düşkün bir adam oğlunu ve karısını rehin koyup oyun oynamaya gitmiş. Oğlunu ve karısını yitirmemiş, üstelik doksan başıboş koyun kazanmış. Oğlu da karısı da çok sevinir, der. Şöyle bilin: iyidir.
30Yoksul adamın oğlu kazanç için gider, kazanıp sevinçle evine döner.İyi
Özgün metin
𐰲𐰃𐰍𐰪 : 𐰼 : 𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰴𐰔𐰍𐰨𐰴𐰀 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰆𐰞𐰃 : 𐰖𐰺𐰀𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰀 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
çıgany er oglı kazgançka barmiş. yolı yaramiş. ögire sebinü kelir tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Yoksul bir adamın oğlu kazanç için yola çıkmış. Yolu açık olmuş. Sevinerek, neşelenerek geliyor, der. Şöyle bilin: iyidir.
31Pars avını bulur, sevinçle inine döner.İyi
Özgün metin
𐰉𐰺𐰽 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰭𐰚𐰀 : 𐰢𐰭𐰚𐰀 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰭𐰃𐰤 : 𐰢𐰭𐰃𐰤 : 𐰉𐰆𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰯𐰣 : 𐰆𐰖𐰀𐰽𐰃𐰭𐰺𐰆 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰀 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
bars kiyik eŋke meŋke barmiş. eŋin meŋin bulmiş. bulupan uyasıŋaru ögire sebinü kelir tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Pars av ve yem aramaya gitmiş. Avını, yemini bulmuş. Bulunca yuvasına sevinerek, neşelenerek geliyor, der. Şöyle bilin: iyidir.
32Tek bir çalı çoğalır; yüz olur, bin olur, on bin olur.İyi
Özgün metin
𐰋𐰃𐰼 : 𐱃𐰉𐰞𐰴𐰆 : 𐰘𐰇𐰔 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐰘𐰇𐰔 : 𐱃𐰉𐰞𐰴𐰆 : 𐰢𐰃𐰭 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐰢𐰃𐰭 : 𐱃𐰉𐰞𐰴𐰆 : 𐱅𐰇𐰢𐰤 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰽𐰍𐰃 : 𐰉𐰺 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
bir tabılku yüz boltı. yüz tabılku miŋ boltı. miŋ tabılku tümen boltı tir. ança biliŋler: asıgı bar edgü ol.
Türkçesi
Bir tabılku (bir çalı türü) yüz oldu. Yüz tabılku bin oldu. Bin tabılku on bin oldu, der. Şöyle bilin: yararı vardır, iyidir.
33Keçe suya düşer.Kötü
34Han savaştan zaferle döner.İyi
Özgün metin
𐰴𐰣 : 𐰾𐰇𐰚𐰀 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰍𐰃𐰍 : 𐰽𐰣𐰨𐰢𐰃𐰾 : 𐰚𐰇𐰲𐰇𐰼𐰇 : 𐰴𐰆𐰣𐱃𐰆𐰺𐰆 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐰇𐰔𐰃 : 𐰾𐰇𐰾𐰃 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰀 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇 : 𐰆𐰺𐰑𐰆𐰽𐰃𐰭𐰺𐰆 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kan süke barmiş, yagıg sançmiş. köçürü konturu kelir. özi süsi ögire sebinü ordusıŋaru kelir tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Han sefere çıkmış, düşmanı yenmiş. Halkı göçürüp yerleştirerek geliyor. Kendisi de askerleri de sevinerek, neşelenerek otağına geliyor, der. Şöyle bilin: iyidir.
35Savaştan dönen adam yolda bir kuğuyla karşılaşır; kuğu onu evine ulaştırır.İyi
Özgün metin
𐰼 : 𐰾𐰇𐰚𐰀 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰆𐰞𐱃𐰀 : 𐱃𐰃 : 𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰼 : 𐰴𐰆𐰍𐰆 : 𐰴𐰆𐰽𐰴𐰀 : 𐰽𐰆𐰴𐰆𐰽𐰢𐰾 : 𐰴𐰆𐰍𐰆 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰴𐰣𐰀𐱃𐰃𐰭𐰀 : 𐰆𐰺𐰆𐰯𐰣𐰃𐰣 : 𐰴𐰞𐰃𐰖𐰆 : 𐰉𐰺𐰃𐰯𐰣 : 𐰇𐰏𐰃𐰭𐰀 : 𐰴𐰭𐰃𐰭𐰀 : 𐱅𐰏𐰇𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰏𐰃 : 𐰴𐰭𐰃 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰼 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
er süke barmiş. yolta atı armiş. er kugu kuşka sokuşmiş. kugu kuş kanatıŋa urupanın kalıyu barıpan ögiŋe kaŋıŋa tegürmiş. ögi kaŋi ögirer sebinür tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Bir adam sefere gitmiş. Yolda atı yorulmuş. Adam bir kuğuya rastlamış. Kuğu onu kanadına alıp havalanmış, anasına babasına ulaştırmış. Anası babası sevinir, neşelenir, der. Şöyle bilin: iyidir.
36Kişinin ne çok unvanı vardır ne de kutu.Çok kötü
Özgün metin
𐰇𐰚𐰇𐰾 : 𐱃𐰞𐰍 : 𐰇𐰏𐰼𐰨𐰇𐰭 : 𐰖𐰆𐰸 : 𐰴𐰆𐰉𐰃 : 𐱃𐰞𐰍 : 𐰴𐰆𐰺𐰴𐰨𐰃𐰭 : 𐰖𐰆𐰸 : 𐰆𐰲𐰺𐰆𐰍𐰞𐰆𐰍 : 𐰴𐰆𐱃𐰆𐰭 : 𐰖𐰆𐰸 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
üküş atlıg ögrünçüŋ yook. kobı atlıg korkınçıŋ yook. uçruglug kutuŋ yook tir, ança biliŋler: anyıg yablak ol.
Türkçesi
Çok unvan taşımanın sevinci sende yok. Kötü ad taşımanın korkusu da sende yok. Bayraklı bir kutun da yok, der. Şöyle bilin: çok kötüdür.
37Yaşlı öküzü karıncalar sarar; yerinden kalkamaz.Kötü
Özgün metin
𐰋𐰃𐰼 : 𐰴𐰺𐰃 : 𐰇𐰚𐰇𐰔𐰇𐰏 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰤 : 𐰋𐰃𐰲𐰀 : 𐰴𐰆𐰢𐰆𐰺𐰽𐰍𐰀 : 𐰘𐰃𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰢𐰽𐰖𐰆 : 𐰆𐰢𐰀𐱃𐰃𐰣 : 𐱃𐰆𐰺𐰆𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
bir karı öküzüg bilin biçe kumursga yimiş. kamşayu umatın turur tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Yaşlı bir öküzün belini karıncalar kemirip yemiş. Kımıldayamadan duruyor, der. Şöyle bilin: kötüdür.
38Gök buyurur; bir cariye hatun olur.İyi
39Kır at köstekle bağlanır, yürüyemez.Kötü
40Yürekli bir genç ok atar, kayayı yarar.İyi
Özgün metin
𐱃𐰞𐰢 : 𐰆𐰺𐰃 : 𐰖𐰺𐰣𐰲𐰀 : 𐰖𐰽𐰃𐰲𐰃𐰤 : 𐰖𐰞𐰢 : 𐰴𐰖𐰍 : 𐰖𐰺𐰀 : 𐰆𐰺𐰆𐰰𐰣 : 𐰖𐰞𐰭𐰆𐰽𐰆𐰣 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰆𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰦𐰍 : 𐰞𐰯 : 𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
talım urı yarın aça yasıçin yalım kayag yara urupan yalŋusun yorıyur tir. antag alp ermiş. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Atılgan delikanlı omzunu gerip yassı uçlu okuyla sarp kayayı yararak vurmuş, tek başına yürüyor, der. Öyle yiğitmiş. Şöyle bilin: iyidir.
41Ak benekli inek ak benekli erkek buzağı doğurur.İyi
Özgün metin
𐰇𐰼𐰇𐰭 : 𐰾𐰼𐰃 : 𐰃𐰤𐰏𐰚 : 𐰉𐰆𐰔𐰀𐰍𐰆𐰞𐰲𐰃 : 𐰉𐰆𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰠𐰏𐰘 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰢𐰾 : 𐰇𐰼𐰇𐰭 : 𐰾𐰼𐰃 : 𐰃𐰼𐰚𐰚 : 𐰉𐰆𐰔𐰍𐰆 : 𐰚𐰠𐰇𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰃𐰑𐰸𐰞𐰆𐰴 : 𐰖𐰺𐰀𐰍𐰖 : 𐰇𐰠𐰇𐰏𐰓𐰀 : 𐰆𐰔𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
ürüŋ esri ingek buzagulaçı bolmiş. ölgey men timiş. ürüŋ esri irkek buzagu kelürmiş. ıdukluk yaragay. ülügde ozmiş tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Ak benekli inek buzağılamak üzereymiş. "Öleceğim" demiş. Ak benekli bir erkek buzağı doğurmuş. Kutsal sayılıp salıverilen hayvan olmaya yarar. Yazgısından kurtulmuş, der. Şöyle bilin: iyidir.
42Kabını kacağını bırakıp giden kadın döner; her şeyi bıraktığı yerde bulur.İyi
Özgün metin
𐰆𐰔𐰆𐰣𐱃𐰆𐰣𐰞𐰆𐰍 : 𐰃𐰓𐰃𐰾𐰃𐰤 : 𐰖𐰴𐰃𐰣 : 𐰴𐰆𐰑𐰆𐰯𐰣 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐰓𐰏𐰇𐱅𐰃 : 𐰽𐰴𐰃𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰃𐰓𐰃𐰾𐰢𐱅𐰀 : 𐰖𐰴𐰢𐱃𐰀 : 𐰇𐰭𐰃 : 𐰴𐰣𐰨𐰀 : 𐰉𐰺𐰃𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐰚𐰠𐰢𐰃𐰾 : 𐰃𐰓𐰃𐰾𐰃𐰤 : 𐰖𐰴𐰃𐰣 : 𐰾𐰤 : 𐱅𐰇𐰜𐰠 : 𐰉𐰆𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰼 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
uzuntonlug idişin ayakın kodupan barmiş. yana edgüti sakınmiş. idişimte ayakımta öŋi kança barır men tir. yana kelmiş. idişin ayakın esen tükel bulmiş. ögirer sebinür tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Uzun giysili kadın kabını çanağını bırakıp gitmiş. Sonra iyice düşünmüş. "Kabımdan çanağımdan ayrı nereye gidiyorum" der. Geri gelmiş. Kabını çanağını sağ salim bulmuş. Sevinir, neşelenir, der. Şöyle bilin: iyidir.
43Su kuşu avına çıkan doğan bir kartalla karşılaşır.Kötü
Özgün metin
𐱃𐰆𐰍𐰣 : 𐰇𐰏𐰇𐰔 : 𐰴𐰆𐰽𐰃 : 𐰴𐰆𐰽𐰞𐰖𐰆 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰆𐱃𐰺𐰆 : 𐱃𐰞𐰢 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰴𐰆𐰯𐰆𐰯𐰣 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰞𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
togan ügüz kuşı kuşlayu barmiş. utru talım kara kuş kopupan barmiş tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Doğan ırmak kuşlarını avlamaya gitmiş. Karşısına yırtıcı bir kartal havalanıp çıkmış, der. Şöyle bilin: kötüdür.
44Atmaca tavşana dalar ama pençesi incinir, tavşan kaçar.Kötü
Özgün metin
𐱃𐰆𐰍𐰣 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐱅𐰭𐰼𐰃𐰓𐰤 : 𐰴𐰆𐰑𐰃 : 𐱃𐰉𐰽𐰍𐰣 : 𐱅𐰃𐰯𐰤 : 𐰴𐰯𐰢𐰃𐰾 : 𐱃𐰆𐰍𐰣 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐱃𐰃𐰺𐰭𐰴𐰃 : 𐰽𐰆𐰲𐰆𐰞𐰆𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐱃𐰃𐱃𐰃𐰤𐰢𐰾 : 𐱃𐰆𐰍𐰣 : 𐰴𐰆𐰽𐰆𐰭 : 𐱃𐰃𐰺𐰭𐰴𐰃 : 𐰇𐰏𐰇𐰾𐰇𐰯𐰤 : 𐰴𐰞𐰃𐰖𐰆 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐱃𐰉𐰽𐰍𐰣 : 𐱅𐰼𐰃𐰾𐰃 : 𐰇𐰭𐰇𐰾𐰯𐰤 : 𐰘𐰇𐰏𐰇𐰼𐰇 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰦𐰍 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰔 : 𐰆𐰞
Okunuşu
togan kuş teŋriden kodı tabışgan tipen kapmiş. togan kuş tırŋakı suçulunmiş. yana tıtinmiş. togan kuşuŋ tırŋakı ügüşüpen kalıyu barmiş, tabışgan terisi üŋüş üpen yügürü barmiş. antag tir. ança biliŋler: yabız ol.
Türkçesi
Doğan gökten aşağı "tavşan" diyerek inip kapmış. Doğanın pençesi sıyrılmış, yaralanmış. Doğan pençesi yaralı uçup gitmiş, tavşan da yara alıp koşarak kaçmış. Böyle, der. Şöyle bilin: kötüdür.
45Geyik yavrusu otsuz ve susuz kalır.Kötü
46Deve bataklığa saplanır, kurtulamaz.Kötü
47Bir adam tanrıyla karşılaşır; tanrı ona bol sürü ve uzun ömür diler.İyi
Özgün metin
𐰼 : 𐰇𐰢𐰀𐰠𐰘𐰇 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰭𐰼𐰃𐰚𐰀 : 𐰽𐰆𐰸𐰆𐰽𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰆𐱃 : 𐰴𐰆𐰞𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰆𐱃 : 𐰋𐰃𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰍𐰞𐰭𐱃𐰀 : 𐰖𐰃𐰞𐰴𐰃𐰭 : 𐰉𐰆𐰞𐰔𐰆𐰣 : 𐰇𐰔𐰇𐰭 : 𐰆𐰔𐰆𐰣 : 𐰉𐰆𐰞𐰔𐰆𐰣 : 𐱅𐰃𐰢𐰃𐰾 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
er ümeleyü barmiş. teŋrike sookuşmiş. kut kolmiş. kut birmiş. 'agılıŋta yılkıŋ bolzun, özüŋ uzun bolzun!' timiş. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Bir adam konukluğa gitmiş. Tanrı'ya rastlamış. Kut dilemiş. Tanrı kut vermiş. "Ağılında yılkın olsun, ömrün uzun olsun!" demiş. Şöyle bilin: iyidir.
48Kırığı onaran yaşlı yol tanrısı ülkeye düzen getirir.Yorum yazılmamış
Özgün metin
𐰴𐰺𐰃 : 𐰖𐰆𐰞 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰢𐰤 : 𐰽𐰃𐰣𐰸𐰃𐰭𐰃𐰣 : 𐰾𐰯𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰇𐰔𐰇𐰜𐰃𐰭𐰃𐰤 : 𐰆𐰞𐰀𐰖𐰆𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰃𐰠𐰃𐰏 : 𐰃𐱅𐰢𐰃𐰾 : 𐰢𐰤 : 𐰓𐰏𐰇𐰾𐰃 : 𐰉𐰆𐰞𐰔𐰆𐰣 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰭𐰠𐰠𐰼
Okunuşu
karı yol teŋri men. sınukıŋın sapar men, üzükıŋin ulayur men. ilig itmiş men. edgüsi bolzun tir. ança biliŋler:
Türkçesi
Yaşlı yol tanrısıyım. Kırığını onarırım, kopuğunu eklerim. Ülkeyi düzene koydum. İyisi olsun, der. Şöyle bilin:
49Pars dağ keçisiyle karşılaşır; keçi yardan inip kurtulur.İyi
Özgün metin
𐰉𐰺𐰽 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰭𐰠𐰘𐰇 : 𐰢𐰭𐰠𐰘𐰇 : 𐰉𐰺𐰢𐰾 : 𐰆𐰺𐱃𐰆 : 𐰘𐰃𐰼𐰓𐰀 : 𐰢𐰍𐰴𐰀 : 𐰽𐰆𐰸𐰆𐰽𐰢𐰃𐰾 : 𐰾𐰼𐰃 : 𐰢𐰍𐰀 : 𐰖𐰞𐰢 : 𐰴𐰖𐰀𐰴𐰀 : 𐰇𐰤𐰇𐰯 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰠𐰇𐰢𐱅𐰀 : 𐰆𐰔𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰠𐰇𐰢𐱅𐰀 : 𐰆𐰔𐰆𐰯𐰣 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰀 : 𐰾𐰋𐰃𐰤𐰇 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰆𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
bars kiyik eŋleyü meŋleyü barmiş. ortu yirde amgaka sookuşmiş. esri amga yalım kayaka ünüp barmiş. ölümte ozmiş. ölümte ozupan ögire sebinü yorıyur tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Pars av ve yem aramaya gitmiş. Yolun ortasında bir dağ keçisine rastlamış. Benekli dağ keçisi sarp kayaya tırmanıp gitmiş. Ölümden kurtulmuş. Ölümden kurtulunca sevinerek, neşelenerek yürüyor, der. Şöyle bilin: iyidir.
50Kır at ile doru at yorulana dek koşturulur.Kötü
Özgün metin
𐱃𐰃𐰍 : 𐱃 : 𐰴𐰆𐰑𐰺𐰆𐰸𐰃𐰣 : 𐱅𐰇𐰏𐰇𐰯 : 𐱅𐰃𐰏𐰼𐱅 : 𐰖𐰔𐰍 : 𐰴𐰆𐰑𐰃 : 𐰖𐰑𐰺𐱃 : 𐱃𐰆𐰸𐰆𐰔 : 𐰴𐱃 : 𐰇𐰲𐰼𐰏𐰇𐰭 : 𐱃𐰆𐰯𐰆𐰆𐰞𐰍𐰨𐰀 : 𐱅𐰼𐰃𐱅𐰔𐰇𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰴 : 𐰆𐰆
Okunuşu
tıg at kudrukın tügüp tigret, yazıg kodı yadrat. tookuz kat üçürgüŋ topulgınça teritzün tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Al doru atın kuyruğunu düğümleyip koştur, ovadan aşağı sal. Dokuz kat eyer keçen delininceye dek terlesin, der. Şöyle bilin: kötüdür.
51Kartal yazı yeşil kayada, kışı kızıl kayada geçirir.Yorum yazılmamış
Özgün metin
𐱃𐰞𐰢 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰽𐰞 : 𐰴𐰖𐰀 : 𐰖𐰖𐰞𐰍𐰢 : 𐰴𐰃𐰔𐰃𐰞 : 𐰴𐰖𐰀 : 𐰴𐰃𐰽𐰞𐰍𐰢 : 𐰆𐰞 : 𐱃𐰍𐰑𐰀 : 𐱃𐰆𐰺𐰆𐰯𐰣 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼
Okunuşu
talım kara kuş men. yaşıl kaya yaylagım, kızıl kaya kışlagım ol. tagda turupan meŋileyür men, ança biliŋler:
Türkçesi
Yırtıcı kartalım. Yeşil kaya yaylağım, kızıl kaya kışlağımdır. Dağda durur, mutlu olurum. Şöyle bilin:
52Adam kederli, gök bulutludur; derken güneş açar.İyi
Özgün metin
𐰼 : 𐰉𐰆𐰽𐰆𐰽𐰞𐰆𐰍 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰉𐰆𐰞𐰃𐱃𐰞𐰍 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐰀𐰺𐰀 : 𐰚𐰇𐰤 : 𐱃𐰆𐰍𐰢𐰃𐰾 : 𐰉𐰆𐰽𐰀𐰣𐰨 : 𐰺𐰀 : 𐰢𐰭𐰃 : 𐰚𐰠𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
er busuşlug, teŋgri bulıtlıg boltı. bulıt ara kün tugmiş. busanç ara meŋi kelmiş tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Adam kaygılı, gök bulutlu oldu. Bulutların arasından güneş doğmuş. Kaygının arasından sevinç gelmiş, der. Şöyle bilin: iyidir.
53Yağmur yağar, ot biter.İyi
Özgün metin
𐰉𐰆𐰔 : 𐰉𐰆𐰞𐰃𐱃 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰑𐰃 : 𐰉𐰆𐰑𐰆𐰣 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰖𐰍𐰑𐰃 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰉𐰆𐰞𐰃𐱃 : 𐰖𐰆𐰺𐰃𐰑𐰃 : 𐰴𐰢𐰍 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰖𐰍𐰑𐰃 : 𐱃𐰺𐰃𐰍 : 𐰋𐰃𐰾𐰓𐰃 : 𐰖𐰽 : 𐱇 : 𐰇𐰤𐰓𐰃 : 𐰖𐰃𐰞𐰴𐰃𐰴𐰀 : 𐰚𐰃𐰾𐰃𐰚𐰀 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰉𐰆𐰞𐱃𐰃 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
boz bulıt yorıdı, bodun üze yagdı. kara bulıt yorıdı, kamag üze yagdı. tarıg bişdi, yaş ot ündi, yılkıka kişike edgü boltı tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Boz bulut yürüdü, halkın üzerine yağdı. Kara bulut yürüdü, her şeyin üzerine yağdı. Ekin olgunlaştı, taze ot bitti; hayvanlara da insanlara da iyi oldu, der. Şöyle bilin: iyidir.
54Kul sözünü beyine, kuzgun sözünü göğe söyler; söz duyulur.İyi
Özgün metin
𐰴𐰆𐰞 : 𐰽𐰉𐰃 : 𐰋𐰏𐰃𐰭𐰼𐰇 : 𐰇𐱅𐰇𐰤𐰇𐰼 : 𐰴𐰆𐰔𐰍𐰆𐰣 : 𐰽𐰉𐰃 : 𐱅𐰭𐰼𐰃𐰏𐰼𐰇 : 𐰖𐰞𐰉𐰺𐰆𐰺 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰾𐰃𐰓𐱅𐰃 : 𐰽𐰺𐰀 : 𐰚𐰃𐰾𐰃 : 𐰋𐰃𐰠𐱅𐰃 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰭 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kul sabı begiŋerü ötünür, kuzgun sabı teŋrigerü yalbarur. üze teŋri eşidti, asra kişi bilti tir. ança biliŋ: edgü ol.
Türkçesi
Kulun sözü beyine yakarır, kuzgunun sözü Tanrı'ya yalvarır. Yukarıda Tanrı işitti, aşağıda insan bildi, der. Şöyle bilin: iyidir.
55Bir adam sefere gider, kendine ad kazanır.Çok iyi
Özgün metin
𐰞𐰯 : 𐰼 : 𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰾𐰇𐰚𐰀 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰾𐰇 : 𐰘𐰃𐰼𐰃𐰤𐱅𐰀 : 𐰼𐰚𐰠𐰃𐰏 : 𐰽𐰉𐰲𐰃 : 𐱅𐰇𐰼𐱅𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰋𐰃𐰭𐰼𐰇 : 𐰚𐰠𐰾𐰼 : 𐰇𐰔𐰃 : 𐰀𐱃𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰇𐰏𐰼𐰨𐰇𐰠𐰇𐰏 : 𐱃𐰃 : 𐰘𐰃𐱅𐰃𐰏𐰠𐰃𐰏 : 𐰚𐰠𐰃𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰓𐰏𐰇
Okunuşu
alp er oglı süke barmiş. sü yirinte erklig sabçı törütmiş tir. ebiŋerü kelser özi atanmiş, ögrünçülüg, atı yitiglig kelir tir. ança biliŋler: anyıg edgü ol.
Türkçesi
Yiğit bir adamın oğlu sefere gitmiş. Savaş yerinde onu sözü geçen bir haberci yapmışlar, der. Evine dönerken kendisi ün kazanmış ve sevinçli, atı da yedekte geliyor, der. Şöyle bilin: çok iyidir.
56Aygır yazı ceviz ağaçlarının, kışı kuşların tünediği ağaçların altında geçirir.İyi
Özgün metin
𐰇𐰏𐰼𐰃𐰭𐰀 : 𐰴𐰆𐱃𐰞𐰆𐰍 : 𐰑𐰍𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰍𐰴 : 𐰃𐰍𐰲 : 𐰖𐰀𐰖𐰞𐰍𐰢 : 𐰴𐰆𐰽𐰞𐰍 : 𐰃𐰍𐰲 : 𐰴𐰃𐰽𐰞𐰍𐰢 : 𐰦𐰀 : 𐱃𐰆𐰺𐰆𐰰𐰣 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
ügriŋe kutlug adgır men. yagak ıgaç yaylagım, kuşlug ıgaç kışlagım. anta turupan meŋileyür men tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Sürüsünde kutlu aygırım. Ceviz ağacı yaylağım, kuşlu ağaç kışlağım. Orada durur, mutlu olurum, der. Şöyle bilin: iyidir.
57Kızın sevdiği ölmüş, kovasındaki su donmuştur.Önce acı, sonra iyi
Özgün metin
𐰴𐰣𐰍𐰃 : 𐰇𐰠𐰢𐰾 : 𐰚𐰇𐰭𐰀𐰚𐰃 : 𐱃𐰆𐰭𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰣𐰍𐰃 : 𐰤𐰠𐰜 : 𐰇𐰠𐰏𐰘 : 𐰆𐰞 : 𐰋𐰏𐰠𐰃𐰏 : 𐰆𐰞 : 𐰚𐰇𐰤𐰀𐰚𐰃 : 𐰤𐰠𐰜 : 𐱃𐰆𐰭𐰍𐰖 : 𐰆𐰞 : 𐰚𐰇𐰤𐰾𐰚𐰀 : 𐰆𐰞𐰆𐰺𐰆𐰺 : 𐰆𐰞 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰉𐰆 : 𐰃𐰺𐰴 : 𐰉𐰽𐰃𐰣𐱃𐰀 : 𐰔𐰔 : 𐰢𐰏𐰚𐰃 : 𐰉𐰺 : 𐰚𐰃𐰤 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰺
Okunuşu
kanıgı ölmiş, köŋeki toŋmiş. kanıgı nelük ölgey ol? beglig ol. köneki nelük toŋgay ol? küneşke olurur ol. ança biliŋler: bu ırk başınta az emgeki bar; kin yana edgü bolur.
Türkçesi
Sevdiği ölmüş, kovası donmuş. Sevdiği neden ölsün? Beydir o. Kovası neden donsun? Güneşte duruyor. Şöyle bilin: bu işaretin başında biraz sıkıntı vardır; sonra yine iyi olur.
58Anasına babasına darılıp kaçan oğul sonra evine döner.İyi
Özgün metin
𐰆𐰍𐰞𐰃 : 𐰇𐰏𐰃𐰤𐱅𐰀 : 𐰴𐰭𐰃𐰣𐱃𐰀 : 𐰇𐰋𐰚𐰠𐰀𐰯𐰤 : 𐱅𐰔𐰯𐰤 : 𐰉𐰺𐰢𐰃𐰾 : 𐰖𐰣𐰀 : 𐰽𐰴𐰃𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐰚𐰠𐰢𐰾𐰇𐰏𐰇𐰢 : 𐰇𐱅𐰃𐰤 : 𐰞𐰖𐰃𐰣 : 𐰴𐰭𐰢 : 𐰽𐰉𐰃𐰣 : 𐱃𐰃𐰭𐰞𐰖𐰃𐰣 : 𐱅𐰃𐰯 : 𐰚𐰠𐰢𐰃𐰾 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
oglı öginte kaŋınta öbkelepen tezipen barmiş. yana sakınmiş, kelmiş. 'ögüm ötin alayın, kaŋım sabın tıŋlayın' tip kelmiş tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Bir oğul anasına babasına öfkelenip kaçıp gitmiş. Sonra düşünmüş, geri gelmiş. "Anamın öğüdünü alayım, babamın sözünü dinleyeyim" diyerek gelmiş, der. Şöyle bilin: iyidir.
59Anlamı kesin çözülememiş bir bölüm: yılı ve ayı kötü etmemekle ilgili.İyi
Özgün metin
𐰖𐰃𐰞𐰴𐰀 : 𐱅𐰏𐰢𐰃𐰾𐰃𐰏 : 𐰖𐰃𐰑𐰃𐱃𐰢𐰖𐰃𐰣 : 𐰖𐰴𐰀 : 𐱅𐰏𐰢𐰃𐰾𐰃𐰏 : 𐰺𐱃𐰀𐱃𐰢𐰖𐰃𐰣 : 𐰓𐰏𐰇𐰾𐰃 : 𐰉𐰆𐰞𐰔𐰆𐰣 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
yılka tegmişig yıdıtmayın, ayka tegmişig artatmayın, edgüsi bolzun tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Yılını doldurmuş olanı kokutmayayım, ayını doldurmuş olanı bozmayayım; iyisi olsun, der. Şöyle bilin: iyidir.
60Dokuz çatal boynuzlu geyik böğürür; sesi göğe ulaşır.İyi
Özgün metin
𐱃𐰆𐰸𐰆𐰔 : 𐰺𐰞𐰃 : 𐰽𐰃𐰍𐰆𐰣 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰢𐰤 : 𐰋𐰓𐰃𐰔 : 𐱅𐰃𐰔 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐰇𐰤𐰇𐰯𐰤 : 𐰢𐰇𐰭𐰼𐰀𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐱅𐰭𐰼𐰃 : 𐰾𐰃𐰓𐱅𐰃 : 𐰽𐰺𐰀 : 𐰚𐰃𐰾𐰃 : 𐰋𐰃𐰠𐱅𐰃 : 𐰦𐰍 : 𐰚𐰇𐰲𐰠𐰇𐰏 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
tookuz arlı sıgun kiyik men. bedük tiz üze ünüpen möŋreyür men. üze teŋri eşidti, asra kişi bilti. antag küçlüg men tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Dokuz çatallı boynuzu olan sığın geyiğiyim. İri dizlerimin üzerinde doğrulup böğürürüm. Yukarıda Tanrı işitti, aşağıda insan bildi. Öyle güçlüyüm, der. Şöyle bilin: iyidir.
61Turna yere konar ama tuzağa yakalanır.Kötü
Özgün metin
𐱃𐰆𐰺𐰪𐰖𐰀 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐱅𐰇𐰾𐰤𐰀𐰚𐰃𐰭𐰀 : 𐰴𐰆𐰣𐰢𐰃𐰾 : 𐱃𐰆𐰖𐰢𐰀𐱃𐰃𐰣 : 𐱃𐰆𐰔𐰴𐰀 : 𐰃𐰠𐰃𐰤𐰢𐰃𐰾 : 𐰆𐰲𐰀 : 𐰆𐰢𐰀𐱃𐰃𐰣 : 𐰆𐰞𐰆𐰺𐰆𐰺 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰖𐰉𐰴 : 𐰆𐰞
Okunuşu
turnya kuş tüşnekiŋe konmiş. tuymatın tuzakka ilinmiş. uça umatın olurur tir. ança biliŋler: yablak ol.
Türkçesi
Turna konak yerine konmuş. Fark etmeden tuzağa takılmış. Uçamadan oturuyor, der. Şöyle bilin: kötüdür.
62Bir geyik yazın dağlara çıkar.İyi
Özgün metin
𐰖𐰺𐰍𐰆𐰣 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰖𐰞𐰍 : 𐱃𐰍𐰢𐰀 : 𐰍𐰯𐰣 : 𐰖𐰖𐰞𐰖𐰆𐰺 : 𐱃𐰆𐰺𐰆𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐰢𐰭𐰃𐰠𐰃𐰏 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
yargun kiyik men. yaylag tagıma agıpan yaylayur turur men. meŋilig men tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Yargunum (bir yaban hayvanı). Yaylam olan dağıma çıkıp yazı orada geçiririm. Mutluyum, der. Şöyle bilin: iyidir.
63Han ava çıkar, bir karaca yakalar.İyi
Özgün metin
𐰴𐰣𐰞𐰴 : 𐰾𐰇𐰾𐰃 : 𐰉𐰴𐰀 : 𐰇𐰤𐰢𐰃𐰾 : 𐰽𐰍𐰃𐰺 : 𐰃𐰲𐰼𐰀 : 𐰠𐰃𐰚 : 𐰚𐰃𐰘𐰃𐰚 : 𐰚𐰃𐰼𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰣 : 𐰠𐰏𐰃𐰤 : 𐱃𐰆𐱃𐰢𐰃𐰾 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰴𐰢𐰍 : 𐰾𐰇𐰾𐰃 : 𐰇𐰏𐰃𐰼𐰼 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kanlık süsi abka ünmiş. sagır içre elik kiyik kirmiş kan. eligin tutmiş. kara kamag süsi ögirer tir. ança biliŋler: edgü ol.
Türkçesi
Hanın ordusu ava çıkmış. Sürek avı çemberinin içine bir karaca girmiş. Han onu eliyle tutmuş. Bütün askerleri sevinir, der. Şöyle bilin: iyidir.
64Ak boyunlu boz doğan kayada oturur, yazı kavak ağacında geçirir.Çok iyi
Özgün metin
𐰚𐰇𐰚 : 𐰉𐰆𐰖𐰢𐰆𐰞 : 𐱃𐰆𐰍𐰣 : 𐰴𐰆𐰽 : 𐰢𐰤 : 𐰚𐰇𐰼𐰜𐰠𐰇𐰏 : 𐰴𐰖𐰀𐰴𐰀 : 𐰴𐰆𐰣𐰆𐰰𐰣 : 𐰚𐰇𐰔𐰠𐰘𐰇𐰼 : 𐰢𐰤 : 𐰖𐰍𐰴𐰞𐰍 : 𐱃𐰆𐰍𐰺𐰴 : 𐰇𐰔𐰀 : 𐱅𐰇𐰾𐰇𐰯𐰤 : 𐰖𐰖𐰞𐰖𐰆𐰺 : 𐰢𐰤 : 𐱅𐰃𐰼 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰪𐰃𐰍 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞
Okunuşu
kök boymul togan kuş men. körüklüg kayaka konupan közleyür men, yagaklıg tograk üze tüşüpen yaylayur men tir. ança biliŋler: anyıg edgü ol.
Türkçesi
Boz renkli, ak boyunlu doğanım. Güzel kayaya konup çevreyi gözlerim, cevizli kavağın üzerine inip yazı geçiririm, der. Şöyle bilin: çok iyidir.
Kitabın son sözü
𐰢𐱃𐰃 : 𐰢𐰺𐰴 : 𐰆𐰍𐰞𐰣𐰢 : 𐰨𐰀 : 𐰋𐰃𐰠𐰃𐰭𐰠𐰼 : 𐰉𐰆 : 𐰃𐰺𐰴 : 𐰋𐰃𐱅𐰃𐰏 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰆𐰞 : 𐰨𐰯 : 𐰞𐰴𐰆 : 𐰚𐰤𐱅𐰇 : 𐰇𐰠𐰇𐰏𐰃 : 𐰼𐰚𐰠𐰃𐰏 : 𐰆𐰞
amtı amrak oglanım, ança biliŋler: bu ırk bitig edgü ol. ançıp alku kentü ülügi erklig ol.
Şimdi, sevgili oğullarım. Şöyle bilin: bu Irk Bitig iyidir. Böylece herkes kendi yazgısının sahibidir.
Yazanın notu
𐰉𐰺𐰽 : 𐰖𐰃𐰞 : 𐰚𐰃𐰤𐱅𐰃 : 𐰖 : 𐰋𐰃𐰾 : 𐰘𐰃𐰏𐰼𐰢𐰃𐰚𐰀 : 𐱃𐰖𐰏𐰇𐰤𐱃𐰣 : 𐰢𐰣𐰃𐰽𐱃𐰣𐱃𐰴𐰃 : 𐰚𐰃𐰲𐰏 : 𐰓𐰃𐱃𐰺 : 𐰉𐰆𐰺𐰆𐰀 : 𐰍𐰆𐰺𐰆𐰾𐰓 : 𐰃𐰲𐰢𐰔 : 𐰃𐰾𐰃𐰏 : 𐰽𐰭𐰆𐰣 : 𐰃𐱅𐰀𐰲𐰸 : 𐰇𐰲𐰇𐰤 : 𐰋𐰃𐱅𐰃𐰓𐰢
bars yıl ekinti ay biş yigirmike taygüntan manıstantakı kiçig dintar burua guru eşid içimiz isig saŋun itaçuk üçün bitidim.
Pars yılında, ikinci ayın on beşinde, Taygüntan manastırındaki genç rahip olarak, Burua gurudan dinleyip ağabeyimiz İsig Sangun İtaçuk için yazdım.
Özgün metin ve okunuş: Vikikaynak, CC BY-SA 4.0.

















































