Boy tamgaları
Köktürk yazısının işaretleri gibi, boyların kendilerine özgü işaretlerine de tamga denir. Boy tamgası bugünkü logo, mühür ve imzanın bozkırdaki atasıdır. Yazı tamgaları için Tamgalar bölümüne bak.
Boy tamgaları ne işe yarardı?
- Mülkiyet: Sürüler ortak otlaklarda karışırdı. Her boy hayvanlarını kendi tamgasıyla işaretler, böylece kimin malı olduğu anlaşılırdı.
- Kimlik: Tamga sancaklara, çadırlara, silahlara ve eşyalara konurdu. Uzaktan bakan, kimin geldiğini tamgadan tanırdı.
- Onay: Yazılı belgelerde tamga, mühür görevi görürdü. "Damga" sözcüğü buradan gelir.
- Anma: Mezar taşlarına ve anıtlara, orada yatanın boyunu göstermek için kazınırdı.
Köktürk dönemi
Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının üst bölümünde bir dağ keçisi tamgası bulunur. Bu işaret kağan soyunun tamgası sayılır. Bozkırın pek çok yerindeki kaya resimlerinde de aynı dağ keçisi biçimine rastlanır.
Yazı tamgalarının bir bölümünün boy tamgalarından ve resimlerden doğduğu düşünülür. Örneğin "ok" sesini veren tamga bir oka, "ay" sesini veren tamga hilale benzer. Bu görüş yaygındır, ancak kesin olarak kanıtlanmış değildir.
Yirmi dört boy
Oğuz geleneğine göre boylar Oğuz Kağan'ın altı oğlundan iner. Üç büyük oğlun soyu Bozoklar, üç küçük oğlun soyu Üçoklar adını alır.
Gün Han
- Kayı
- Bayat
- Alkaevli
- Karaevli
Ay Han
- Yazır
- Döğer
- Dodurga
- Yaparlı
Yıldız Han
- Avşar
- Kızık
- Beğdili
- Karkın
Gök Han
- Bayındır
- Peçenek
- Çavuldur
- Çepni
Dağ Han
- Salur
- Eymür
- Alayuntlu
- Yüreğir
Deniz Han
- İğdir
- Büğdüz
- Yıva
- Kınık