GÖKTÜRKLERİZAdını yaz
Diller

Tehlikedeki Türk dilleri

Türk dilleri Balkanlardan Sibirya'nın kuzey kıyısına uzanır. Bir bölümü yüz milyonlarca kişi tarafından konuşulur; bir bölümü ise yalnız birkaç köyde, yaşlı kuşağın dilinde yaşıyor.

Liste

Sesi kısılan diller

Bir dil, çocuklar onu evde öğrenmeyi bıraktığında tehlikeye girer. Aşağıdaki dillerin çoğunda bu eşik aşılmış durumda.

Yok olmak üzere

Tofaca

Kol
Sibirya (Sayan)
Nerede
Rusya, İrkutsk bölgesi, Doğu Sayan dağları

Tıvacanın en yakın akrabalarından. Günlük yaşamda yerini büyük ölçüde Rusçaya bırakmış durumda.

Yok olmak üzere

Duhaca

Kol
Sibirya (Sayan)
Nerede
Moğolistan, Hövsgöl bölgesi

Ren geyiği yetiştiren küçük bir topluluğun dili. Çocuklar okulda Moğolca öğreniyor.

Yok olmak üzere

Çulım Türkçesi

Kol
Sibirya
Nerede
Rusya, Tomsk ve Krasnoyarsk, Çulım ırmağı boyu

Uzun süre yazıya geçirilmedi; konuşurlarının çoğu ileri yaşta.

Yok olmak üzere

Fu-yü Kırgızcası

Kol
Sibirya (Hakas)
Nerede
Çin, Heilongjiang, Fuyu ilçesi

Adına karşın Kırgızcaya değil Hakasçaya yakındır. En doğudaki Türk dili sayılır.

Yok olmak üzere

Karayca

Kol
Kıpçak
Nerede
Litvanya (Trakai), Ukrayna, Polonya

Yüzyıllardır Doğu Avrupa’da yaşayan küçük bir topluluğun dili. Trakai ağzı en canlı kalanıdır.

Yok olmak üzere

Kırımçakça

Kol
Kıpçak
Nerede
Kırım

Kırım Tatarcasına çok yakındır. Topluluk yirminci yüzyılda büyük ölçüde dağılmıştır.

Ciddi tehlikede

Urumca

Kol
Kıpçak ve Oğuz karışık
Nerede
Ukrayna (Azak kıyısı), Gürcistan

Kırım kökenli bir topluluğun Türk dili. Genç kuşak dili evde öğrenmiyor.

Tehlikede

Halaçça

Kol
Halaç (kendi başına kol)
Nerede
İran, Kum ile Erak arası

Öbür Türk dillerinde yitmiş çok eski ses özelliklerini korur; bu yüzden dilbilim için eşsiz bir kaynaktır.

Ciddi tehlikede

Sarı Uygurca

Kol
Sibirya
Nerede
Çin, Gansu, Sunan

Eski Uygurcanın uzak bir devamı sayılır. Topluluğun bir bölümü Moğol dilli komşu ağzı konuşur.

Ciddi tehlikede

Şorca

Kol
Sibirya (Hakas)
Nerede
Rusya, Kemerovo bölgesi

Yazı dili vardır ve canlandırma çalışmaları sürüyor, ancak günlük kullanımı daralıyor.

Tehlikede

Dolganca

Kol
Sibirya (Saha)
Nerede
Rusya, Taymır yarımadası

Sahacaya çok yakındır. Dünyanın en kuzeyinde konuşulan Türk dilidir.

Tehlikede

Salarca

Kol
Oğuz
Nerede
Çin, Qinghai ve Gansu

Oğuz kolunun en doğudaki üyesi; Türkçeye ve Türkmenceye uzaktan akrabadır.

Ciddi tehlikede

Kumandıca, Çalkanca, Teleütçe

Kol
Sibirya (Altay)
Nerede
Rusya, Altay ve Kemerovo

Altay dağlarının küçük topluluklarının dilleri. Her birinin konuşur topluluğu çok küçüktür.

Yakında

Sözlükler ve ses kayıtları

Hedefimiz bu dillerin her biri için aramalı bir sözlük kurmak ve sözcükleri ana dili konuşurlarının sesinden dinletmek.

Bu dillerden birini konuşuyorsan ya da konuşan birini tanıyorsan, ses kaydı gönderme bölümü açıldığında katkıda bulunabilirsin. Gönderilen kayıtlar gönderenin açık izniyle yayınlanacak ve doğrulanana dek "doğrulanmadı" notuyla gösterilecek.